Халық емшісі – Қыдыр ата

60d4d105353687ad31bc2c154573f578_XLҚазақ халқы үшін – туған жер ең қасиетті ұғым. Қазақ ата қонысын ешкімге ешқандай айырбастамаған ұлт. Атамекеннің қарыс қадамын да бермей, ұрпағына мирас етті, – деп атап көрсеткендей бабалар рухын асқақтату олардың жанқиярлық ерлігі ел үшін, ұлт үшін жасаған ерлігіне ұлықтау бүгінгі ұрпақ парызы. Өйткені, бәрімізде кешегіден бүгінгіге, бүгіннен ертеңге сапар шеккен баба, ата, әже, баладан тараған ұрпақпыз. Қаны тамған жерді ата – бабамыз «Атажұрт» атандырып ардақтаған. Мен Индира Бармағанбетова Қызылорда обласы, Арал ауданында, балықшы отбасында дүниеге келдім. Туған жердің таза ауасымен тыныстап, айдын көліне шомылып, табиғатты тамашалап, талдарының саясында балалық шағымды өткіздім. Туған жер әркімнің шыр етіп түскен бауырында еңбектеп, қаз басқан қасиетті мекені. Оны қайда жүрсең де, жүрегіннің түбінде әлдейлеп өтпейтін жан баласы болмайды. Табиғат аясында туып-өскен әрбір ақынның сол тақырыпқа қалам тартпауы мүмкін емес. Туған жердің, оның табиғатын жырлау – барлық ақынның перзенттік парызы. Туған жерге арналған өлеңдерде өзгеше жылу, сыршылдық, жан – жүйені шымырлатар қасиет бар.

Ақын – Шөмішбай Сариев Нағашы­байұлы ағамыздың бір өлеңі есіме түсіп отыр:
Ұлы Арал жүрегі тебіренер,
Қош бол теңіз қош анам.
Менің алтын босағам,
Көңілімді не етемін.
Анам – ау деп босаған,
Оралама ол күн деп.
Жас құрағым желпілдеп,
Ақын ұлың тұр босап.
Көзден жасы мөлтілдеп,
Кеудемде менің зар тұнып.
Шағала күндер шарқ ұрып,
Аққан көздің орнындай.
Кетіпті айдын тартылып,
Жалғыз аяқ жолдарға.
Қара шаңырақ арманға,
Ораламын мен бәлкім.
Теңізім қайта толғанда?
Айдынында аққудай,
Шағалаң қайтіп қойғанда.
Арал теңізін құтқаруға бола ма?
Арал теңізі әлемдік жер жаһандық маңызы бар өлке. Жер шарының микроклиматын жасаушы өмір көзі. Қазақстандағы ең үлкен арал – Арал теңізіндегі Барсакелмес аралы. Аралдың арғы жағы Бекбауылдан бастап Қамбаш, Тасбөгет, Шөміш, Аралқұм, Сапақ, Алтықұдық мекендері қоныс тепкен. Бұл Темір жолы бойының бекеттері. Бәрі де өзінше тарихи мекен. Ұлы Арал теңізі – тарихи теңіз. Ұлтаны да көк теңіздің жағалауы да тарих. Әрбір өркеш құмдары түйе өркешіндей тарихты арқалаған нарын құмдар. Жер жаралғалы Арал теңізде бірге жаралғандай. Сондықтан Жер ана бір тұлғалы тіршілік иесі болса, соның кеудесіне түскен ауыр жара – Арал теңізінің сырқаттануы. Арал халқына ауыл шаруашылығына ауадай қажет Арал теңіз мәселесі жарты ғасырдай уақыт өтті, бірақ әлі толық шешілмей келеді.
Жиырмасыншы ғасырдың 25 – 30 жылдарында Арал теңізінің кеуіп, құрғап бара жатқаны туралы баспасөз беттерінде жарияланып радио, теледидарға ескертілген екен. Кейін жүргізілген ғылыми жұмыстар қорытындысы Аралдың өз суын өзіне қайтару мүмкіндігіне көз жеткізген. Географиялық тұрғыдан Арал жеріндегі су қоры – 127,5 текше киллометр, тау мұздықтарының су көлемі – 1400 текше киллометр екен. 1960 жылы Арал теңізіне жеткен су көлемі – 4,7. 1975 жылы – 24, 1990 жылы бар болғаны – 9 текше киллометрге көтерілген. Осының кесірінен Аралдағы су деңгейі күрт төмен түсіп оның түбіндегі мұз қалдықтары жалаңаштанып теңіз бетінің ауданы мың шаршы киллометрге төмендеді. Судың тұздылығы 30 мыңға дейін көтерілді. Жалпы су көлемі 900 – 400 киллометрге дейін төмен түсті. Біздің ата – бабалардың осы өңірде осыдан кеше мың жылдар бұрын да егін егіп, табиғатқа еш зияның тигізбей өткен емес пе? Қазақ Республикасының тұңғыш президенті, Ұлт Көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің «Болашаққа бағдар, рухани жаңғыру», – атты мақаласында «Адам баласы шексіз зерденің ғана емес, ғажайып сезімнің иесі. Туған жерге оның мәдениеті мен салт – дәстүрлеріне айрықша інкәрлікпен атсалысу – шынайы потриотизмнің маңызды көріністерінің бірі. Біздің бабаларымыз ғасырлар бойы ұшқан құстың қанаты талатын, жүгірген аңның тұяғы тозатын ұлан ғайыр аумақты ғана қорғап қойған жоқ. Олар ұлттың болашағын, келер ұрпағын, бізді қорғады. Біз арғы – бергі тарихы атадан балаға ауызша қаймағы бұзылмай жеткен халықпыз.
Ел бүгіншіл, менікі ертеңгі үшін демекші, біз ертеңгі ұрпағымыздың болашағын ойлауымыз керек. Бір кездері ашаршылық жылдары, ел елге, сай сайға ағып, қаңырап жатқан тұста, осы теңіз ғана тірегіміз болып калып еді. Ұшқан құстың қанаты шапқан аттың тұяғы талатын ұлан – ғайыр қазақ даласының бір қолтығын мекен еткен бабамыздың қасиетті күлдігі Қарашалаң, Кіші түбек, Тәуір, Қызылжар өңірі, Солтүстік Арал теңізінің балығы тайдай тулаған, бақасы қойдай шулаған, қамысты, қопалы, суы тұнық, табиғаты тұмса тамаша жер.
Кешегі жыртылып айырылған жануарлардың құс атаулының үндері сирек кездесетін болды. Осы орайды Елбасымыз Н.Назарбаевтың туған жер туралы «Әрбір азамат тарих қойнауына ойша тереңдеу арқылы өзінің ата – бабасы қалдырған осындай кең – байтақ жерінің лайықты мұрагері болуға ұмтылсын» деген сөз бәрімізге терең ой салып, толғандыруы қажет. Ел халқының зор құрметіне бөленіп келе жатқан жан жадыратар жақсы іс екенін мақтанышпен айтуға тұратын азамат. «Дала» журналының бас редакторы Атабай Қылышбаев деген қайраткер азамат өз журналында ақын «Алла аманатын арқалаған азамат», – деген мақалада, Адам дүние есігін ашып, өмірдегі өзінің оң – солын тани бастаған кезде «Халқыма қызмет етейін», – деген ойым көкейде жүрсе, қандай ғанибет. Жанарыстың тылсым дүниемен бетпе-бет келуі, ойда жоқта болды. Жанарыстың көз алдында мәңгілеп кетпейтін оқиға болған еді. Туған апасын өз үйінің алдында өлтіріп кеткенде, Жанарыс апасының екі көзінің жұмылмай қалғанын көреді. Сол түні мазасыз өтіп қойған жоқ, Жанарыстың екі көзі үш күн бойы көруден қалды. Түн қараңғысы қоюлана бастағаннан – ақ «Сен адамдарды емдеуін керек, әйтпесе жарық дүниені көруден қаласың», – деген дауыстар құлақ түбінен әсте кетер емес деп түйіндейді. Үш жүзге батыр әрі би болған Сартай Байжанұлынан тараған ұрпақ еліміздің тәуелсіздігінің нығайуына, Невада – Семей қозғалысына үлесін қосқан қазақ азаматы Қыдыр ата Жанарыс Жақсылықұлы Арал, Семей жерінде ауыр науқастарды сырқатынан айықтырып қана қоймай, рухани тазарынуға, адамгершілікке, адалдыққа, шындыққа тәрбиелейді. Ел ағасы бірде менің бар шаруаларым менің өмірімдегі істеп жүрген істерімнің қайнар көзі, экологиялық сауықтыру. Әрбір шараларымды сол үшін жұмсап, сол үшін күресемін. Соның ішінде ең бастысы екі салам бар. Ол біріншісі Арал экологиясын сауықтыру болса, екінші Семей, Невада экологиясына орай жасалған ем шараларым деп сөзін түйіндейді. Жанарыс Жақсылықұлының халықтың жаны мен тәнін сауықтыру жолында жасаған еңбегі есепсіз. Осы науқастанып келген адамдардың Еңсепов Жанарыс Жақсылықұлы қабылдауынан кейін түрлі обыр (рак), қалқанша без, гайморит, соқыр, саңырау, демікпе ауруларынан жазылып, сырқат кезінде пайдаланған аппараттарын тастап кетіп жатқаны көңіл толқытады. Осындай, Алланың аманатын арқалап, адамгершіліктің безбенінен өткізген биік парасаттылығына парыз етіп алған Жанарыс Жақсылықұлы фәни дүниенің сүйінішіне айналып, ел халықтың зор құрметіне бөленіп келе жатқан жан. Жанарыс Еңсеповтың әулиелігінің бір ғажабы: оның адамдардың түсіне еңуі, қабілеттілігі, аян беруі, ізгілікке, қуанышқа шақырып, қауіп-қатерден сақтандыруы. Емге келген жандар арасында Қыдыр ата аян арқылы өмірде тілектерінің, ойлаған армандарының жүзеге асып алғыспен келіп жатқандарға куә болдық. Арал теңізі туралы Қыдыр атадан аян түс көруі ел азаматының тектен-тек емес еді. Қыдыр атаның көріпкелдігі алдына келген адамының сырқатын, жан құбылысын, тұйыққа тірелген проблемасын, шешілмеген жағдайын білу шеберлігімен қоса, сол адам денсаулығына психикасына және өмір ауыртпалығын жеңілдетуге көмектесу. Тәңірден әруақтардан келетін аяндарды орындауы, сыртқатты тап басуы, талдау, емдеу тәсілдерін жетік білетіндігі оны әмбебап дәрігер халық емшісі ретінде кеңінен танытты. Қарақалпақстанның Мойнақ Аралдың Ұлы теңіз Әмудария жағалауында теңіз суы келіп жатқанын айтып билеп қуанған халықты көрдік. Осы болған жағдайды пысықтап Астана қаласының азаматы Орынбек Шарипов Ғанибайұлы Қазақстанның еңбек сіңірген ардагері Қарақалпақ жерінің Мойнақ жағында болып қайтты. Теңіз суы шығып жатқанын растады. 250-лік трубалар мен скважиналар қазылып, арал су көздерін ашып жатыр. Шетел инвестициялары ағылып келіп және құйылып жатыр. Ескі жолдар қайтадан іске асып. Аэропорт, коттедж-калашықтар, казино орындары белгіленіп, мойнақ сити салыну пландастырылды. Бұл – екі аралдын косылуы деген сөз. Ескі теңіз айналасындағы қатнас жолдары іске асып, кіші көпірлер салына бастады. Осы маңда мектеп, балабақша, ауруханалар бой көтеріп жаңадан салыну мәселелері көтеріліп жатқанын айтты. Бұл бәрі Атаның 2008-ші жылдан бері айтып келе жатыр. Ата ем үстінде арал теңізі қайтып келіп болашағы зор ірі туризм орны болатынын болжады. Мен медецина саласының маманы есебінде қаншама шет дамыған елдерде емі табыла қоймаған аурулардан мысалы: мидың ісігі, ақ қан ауруы, бауырдың рак IV-ші дәрежелі, аутизм балалар ауруы т.б осындай ауруларды емдеп жазған табиғи дарын иесін өз көзіммен көріп куә болдым. Өмірге жақсы жағына көзқарасым өзгерді. Тәлім-тәрбие ала отырып өмірде біліп – білмей істеген қателерімді түсіндім. Қыдыр ата Жанарыс ем үстінде табиғаттың ауа-райындағы болып жатқан өзгерістерді елдегі болып жатқан су тасқынын, орыстарға кеткен қазақ жерлерін қайтып алатынымызды айтып өтті.2008 ші жылдан бері барып жүрген Жанат Ахметова Абдісалыққызы, кешікпей Аралдын суға толатынын Қыдыр Атадан бірнеше рет оз құлағымен естігенін айтады және Аралдын тартылуы, толуын бәрін Ата біліп отырды.Бұл жер Аруақты жер, киелі жер-Қыдыр баба дүниеге келген жер. Қазақ атам айтып кеткен батада бар.
Жорытқанда жолың болсын. Жолдасың Қыдыр болсын, – деп Жанарыс Қыдыр Атаның айтқаны келді және коп үлесі бар. Келешекте Арал дубайдай болады, – деп ем уақытында бірнеше рет айтатын. Ата мәңгі жасасын.
Ойымды жинақтай келе, осы тылсым құдірет иесінің күшімен болып жатқан жайларды ескере отырып. Аралымның жан-жарасы жазылып, шағаласы қайтып қонатынына сенімдімін. Елім, жерім, қазағымның ертеңгі болашағы үшін – ел саулығы жолында жар құлағы жастыққа тимей жүрген Жанарыс емшіге алғысымыз шексіз. Сізге зор денсаулық тілейміз!

Индира Бармағанбетова,
Ақтөбе қаласы

Жанат Ахметова,
Астана қаласы

Орынбек Шарипов,
Қазақстан Республикасының құрметті азаматы

Add a Comment

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *